१. NSP म्हणजे काय?
-
National Scholarship Portal (NSP) अर्थात scholarships.gov.in हा भारत सरकारचा एक केंद्रीकृत डिजिटल पोर्टल आहे, ज्याद्वारे विद्यार्थ्यांना शाळा, महाविद्यालयप्रमाणे विविध सरकारी शिष्यवृत्ती योजनेसाठी अर्ज करता येतो.
हे Digital India आणि National e‑Governance Plan अंतर्गत प्रसारित केलेले मिशन आहे. -
NSP वरून अर्ज, अंमलबजावणी, सत्यापन आणि अंनुदान थेट DBT मार्गे छात्रांच्या बँक खात्यात पाठवले जाते.
२. NSP अंतर्गत उपलब्ध योजना – प्रकार
| श्रेणी | वर्णन |
|---|---|
| Central Sector | Merit-based योजनांसाठी (UG, PG, PhD विद्यार्थी) |
| Centrally Sponsored | SC/ST/OBC/मायनॉरिटी विकसन योजनांसाठी |
| State Schemes | राज्य-विशिष्ट आर्थिक मदत व शिष्यवृत्ती योजनांसाठी |
| तसेच Pre-Matric, Post-Matric, Minority, Disability विद्यार्थ्यांसाठी अनेक अलग प्रोजेक्ट्स उपलब्ध आहेत. |
उदाहरणार्थ:
-
National Means Cum Merit Scholarship (NMMS) – वर्ग 9 ते 12
-
Central Sector Scholarship for College & University Students – महाविद्यालयीन विद्यार्थी
-
PG Indira Gandhi Scholarship for Single Girl Child, Ishan Uday, Pragati Scholarship, इत्यादी
३. पात्रता निकष
मुख्य अटी:
-
कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न अनेक योजना अंतर्गत ₹2,50,000–₹3,50,000 पर्यंत मर्यादा (योजनेनिहाय वेगवेगळी)
-
अंतिम परीक्षा उत्तीर्ण (जसे Class 10,12 किंवा महाविद्यालय परीक्षा)
-
अधिकारिक शैक्षणिक संस्था मध्ये दाखल (संस्थान NSP वर नोंदणीकृत असणे आवश्यक)
-
Aadhaar कार्ड, उत्पन्न / जात प्रमाणपत्र (लागल्यास), बँक खाते तपशील आवश्यक आहे
४. अर्ज कसा करावा? – स्टेप-बाय-स्टेप
🖥️ ऑनलाईन अर्ज (Fresh & Renewal)
-
Visit: scholarships.gov.in, क्लिक करा Apply for Scholarship
-
One Time Registration (OTR) सुरू करा – मोबाईल नंबर व Captcha द्वारे OTP प्राप्त करा
-
Aadhaar Face RD App द्वारे biometric face authentication करून OTR ID मिळवा
-
Login करून अर्ज भरणे सुरू करा – Fresh (नवीन) किंवा Renewal (पिछले वर्षाचा अर्ज अपडेट) पर्याय निवडा
-
वैयक्तिक, शैक्षणिक, बँक, उत्पन्न व इतर विवरण भरा
-
संबंधित योजना निवडा आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा
-
अर्ज तपासून
Final Submitकरा – एकदा सबमिट झाल्यानंतर संपादन शक्य नाही -
अर्ज ID संदेशावर प्राप्त होईल → त्याद्वारे स्थिती ट्रॅक करा (
Track Application Status)
📱 मोबाईल / UMANG App वापरून:
-
NSP सरळ UMANG App किंवा NSP मोबाइल अॅपवरून अर्ज करता येतो (Android)
-
अर्ज, ओळख, स्थिती ट्रॅकिंग सर्व सुविधा यामध्ये उपलब्ध आहेत
५. Renewal प्रक्रिया (पुर्नअर्ज)
-
Renewal विंडो २ जून २०२५ पासून सुरु झाली आहे
-
Half-year किंवा Academic year renewal पर्याय निवडून मागील Application ID वापरून लॉगिन करा
-
नवीन Marksheet, Attendance, Certificates पुन्हा अपलोड केले पाहिजेत
-
Deadline सरासरी ऑगस्ट–ऑक्टोबर २०२५ पर्यंत आहे. अभ्यासक्रमात कायम राहणे अनिवार्य आहे
६. आवश्यक कागदपत्रे
-
Aadhaar / Enrollment ID
-
Income / Caste / Disability Certificate (लागल्यास)
-
बँक खाते तपशील (IFSC सहित)
-
शैक्षणिक प्रमाणपत्रे ( गेल्या परीक्षेची मार्कशीट )
-
Bonafide certificate from institute
-
Passport-size Photograph
७. विशेष टीप्स:
-
संस्था NSP वर नोंदणीकृत आहे का हे अर्ज करताना तपासा – नाहीतर अर्ज केला जाऊ शकणार नाही
-
अर्ज कुणतीही फी किंवा शुल्क नाही – हे पूर्णपणे मोफत आहे
-
अर्ज स्थिती — “Under Review”, “Sanctioned”, “Rejected” अशी माहिती पोर्टलवर मिळते
-
वित्तीय मदत DBT द्वारे थेट बँक खात्यात पाठवली जाते
८. निष्कर्ष:
-
NSP हे विद्यार्थ्यांसाठी एकमेव केंद्रीकृत मंच आहे ज्यावरून राज्य व केंद्र शासनाच्या विविध शिष्यवृत्ती योजनांसाठी अर्ज करता येतो.
-
पात्रता निकष आणि कागदपत्रे व्यवस्थित तपासून, लवकर अर्ज करा.
-
Fresh किंवा Renewal दोन्ही अर्जासाठी OTR आवश्यक आहे, आणि DBT सुविधा पारदर्शक वितरण सुनिश्चित करते.
-
Deadlines आवेदनव्यक्तीनिहाय भिन्न असतात — परंतु बर्याच योजना ऑक्टोबर ३१, २०२५ पर्यंत चालतात